مطالبی درباره آتش و آتشنشانی

آتش‌سوزی یا حریق بلایی است که می‌تواند در زمانی کوتاه، دارایی و سلامتی و حیات زندگی افراد وجامعه ای را به خطر اندازد بگونه ای که شاید جبران آن در طول قرنها نیز میسر نگردد.

حریق های معروفی که در تاریخ ثبت و ضبط شده اند گویای این واقعیت تاریخی و روزمره است که از این بلای طبیعی و غیر طبیعی گریزی نیست لیکن دانش و تکنولوژی و مهارت انسانها قادر به مهار و پیشگیری از آن بوده و میباشد. در مواجه با مصائب و بلایا؛ مهم این است که آن را بشناسیم.

شهرهایی چون لندن ، توکیو ، نیویورک ، شیکاگو ، بالتیمور ، هامبورگ و سانفرانسیسکو هنوز خاطره حریقهای و حشت آور خود را از یاد نبرده اند . حریقهایی که هر یک از این شهرها را در معرض انهدام و نابودی کامل قرار داد و هنوز پس از گذشت سالها به عنوان یک فاجعه بزرگ از آن یاد می شود .

آتش سوزیهای دهه اخبر در مراکز تجاری و انبارها که درزمانی اندک رخ داده و ناشی از بی مبالاتی انسانی است و زیانهای جبران ناپذیری را بر اقتصاد فردی و اقتصاد ملی تحمیل نمود نمیتوان از خاطر دور داشت.

فاجعه خیابان جهموری که اخیرا بوقوع پیوست و جان دو انسان بی گناه را ربود نمونه ملموسی ازاین مخاطرات است

امروزه در هیچ یک از کشورهای جهان نمی توان شهر بزرگی را مشاهده نمود که در آن برای پیشگیری و مبارزه با آتش تشکیلاتی تحت عنوان آتش نشانی و ایمنی وجود نداشته باشد .

اولین واحد آتش نشانی در ایران چگونه تاسیس شد.

تأسیس اولین آتش‌نشانی

امیرکبیر، که برنامه‌های اصلاحی متعددی برای تغییر سیمای کشور داشت و براساس دیده‌ها و شنیده‌هایش از زندگی مردم کشورهای دیگر و بیش از همه براساس مطالعات و‌اندیشه‌هایش علاقه مند بود طرحی نو دراندازد و به عقب ماندگی دیرینه کشور خاتمه دهد، ‌نخستین کسی بود که تصمیم گرفت به موازات آگاه ساختن مردم در مورد خطرات آتش، نهادی هم برای مقابله با حریق درهمه جای کشور‌ایجاد کند و چون در دوره ولیعهدی ناصرالدین شده سال‌ها درتبریز خدمت کرده و به چشم دیده بود درآن شهر تأسیسات و تجهیزاتی به امر آتش‌نشانی تخصیص یافته است، ‌قصد الگو برداری از اقدامات انجام شده درآن شهر و تعمیم آتش‌نشانی درسطح کشور را داشت. اما افسوس که عمرش کفاف نداد تا‌ایده‌های خود را به مرحله اجرا برساند و نابخردی شه جوان قاجار و توطئه و فتنه گری کسانی که به پشتوانه اغراض یا وابستگی‌های خود، ‌چشم دیدن او را نداشتند، باعث شد تا بسیاری از‌اندیشه‌هایش برای تغییر سیمای‌ایران و ازجمله تأسیس نهادی برای مقابله با آتش‌سوزی، ‌از مرحله طرح خارج نشود و اجرا نشده بماند.

تبریز، اولین شهری بود که درآن بلدیه تأسیس شد و ” قاسم خان والی “، که درتاریخ آن شهر نماد خدمت به مردم درسال‌های اولیه قرن ۱۳ شمسی محسوب می‌شود، ‌۱۰ سال بعداز تولد بلدیه، ‌درگوشه دیگری از شهر، ‌درخیابان خاقانی، ‌نبش خیابان بهادری امروز، ‌بنیان تشکیلاتی را گذاشت که دراردیبهشت ماه سال ۱۲۹۶ شمسی افتتاح شد و به دلیل وظیفه خاصی که برای آن تعریف شده بود، ‌از همان ابتدا به اطفائیه شهرت یافت. پیش ازآن، ‌درسال ۱۲۲۱ شمسی مأموران روسیه تزاری برای تأمین امنیت و حفظ منافعی که درتبریز داشتند امکاناتی را به امر آتش‌نشانی اختصاص داده بودند، که ازچند پمپ دستی دو طرفه، ‌از جنس برنز و مس برای پمپاژ آب تشکیل می‌شد. اقدامات روس‌ها درتبریز، ‌اگر چه حکم نخستین سند درباره تأسیس نهادی رسمی برای مبارزه با آتش درایران ۱۶۵ سال پیش را دارد، ‌ولی اسناد تاریخی گواهی می‌دهد که از آن امکانات فقط برای اطفاء حریق استفاده می‌شد و برای مقابله با سایر حوادث کارآیی نداشت. درحالی که قاسم خان والی، ‌وقتی اداره اطفائیه تبریز را بنیان گذاشت، ‌رسیدگی به سایر حوادث غیر مترقبه، ‌از سیل و زلزله گرفته تا آوار، سقوط از بلندی و… را هم جزو وظایف اطفائیه قرارداد و کوشید ابزار و ادوات مقابله با آن سوانح نیز تهیه شود و دراختیار مأموران شاغل دراداره اطفائیه قرار گیرد.

یکی از شاخص ترین ویژگی‌های اداره اطفائیه تبریز، که درحد خود نوعی ابتکار بدیع به شمار می‌آید، ‌احداث برج ” یانقین ” است که درکنار ساختمان اطفائیه قرارداشت وهم‌اینک نیز‌ایستگاه شماره یک و ساختمان مرکزی سازمان آتش‌نشانی و خدمات‌ایمنی تبریز درمجاورت آن قرارداد.

واژه ” یانقین “، ‌در زبان مردم آذربایجان به معنای آتش و آتش‌سوزی است و فلسفه وجودی برج زیبا و دیدنی یانقین که با ۲۳ متر ارتفاع، ‌یکی از ابنیه معروف دوره قاجاریه درتبریز محسوب می‌شود، آن بود که چون درزمان تأسیس اداره اطفائیه هیچ گونه امکانات مخابراتی برای تماس سریع مردم با اطفائیه وجود نداشت و احتمال می‌رفت درصورت وقوع آتش‌سوزی مأموران زمانی درجریان حادثه قراربگیرند و به محل آتش‌سوزی برسند که کار از کار گذشته و زیان فاحشی به بار آمده باشد، ” ‌قاسم خان والی”، برج را به عنوان دیده بان احداث کرد و دستور داد درتمام ساعات شبانه روز، عده‌ای دراتاقک دیده بانی بالای آن به نگهبانی مشغول باشند و درصورت مشاهده دود و آتش یا غبار غلیظ درهر نقطه‌ای از شهر، محل را شناسایی کرده و سپس، با به صدا درآوردن زنگ برنزی بزرگی که دربالای برج تعبیه شده بود، ‌مأمورانی را که به حالت آماده باشد درپائین برج مستقر بودند، مطلع سازند، تا به آنجا بشتابند.

همچنین، ‌نقل است برج یانقین کارکرد دیگری نیز داشت و بر فراز آن چراغی تعبیه شده بود که شب‌ها آن را روشن می‌کردند و مسافرانی که شب هنگام وارد شهر می‌شدند، ‌درصورت ضرورت می‌توانستند برای جهت یابی و پیدا کردن راه خود از ان استفاده کنند و جالب‌این که آن ابتکار دریکصد سال پیش، ‌مورد توجه اغلب سیاحانی که به تبریز سفرکرده بودند، ‌قرارگرفت. تا جایی که اغلب آن‌ها درسفرنامه‌هایشان به برج یادشده اشاره کرده‌اند و تأکید آن‌ها باعث شد تا مسئولان آتش‌نشانی چند کشوراز جمله فرانسه، ‌با نحو ه کار و عملکرد آتش‌نشان‌های تبریزی آشنا شوند و با الگو برداری از آن، فناوری‌ایرانی آن مقطع تاریخی را به کشور خود انتقال و مورد بهره برداری قراردهند.

پلان برج مورد اشاره، ‌که تا قبل از توسعه شهر تبریز بلندترین ساختمان شهر به حساب می‌آمد و از بالای آن تمام نقاط شهر به وضوح دیده می‌شد، درداخل به شکل دایره بوده، یک رشته پله حلزونی به قسمت فوقانی آن راه دارد و دارای هشت نورگیر هلالی است و بخش زیرین آن که از یک چهارطاق تشکیل شده، به منزله پایه برج به شمار می‌آید و به قرنیزی سنگی منتهی می‌شود.

درچند دهه گذشته، از یک سو به دلیل توسعه شهر و رویکرد شهرنشینان تبریزی به بلندمرتبه سازی و ازسوی دیگر به واسطه کم توجهی متولیان حفظ میراث فرهنگی، ‌که باعث احداث بناهای متعددی درحریم برج و گوشه و کنار آن شده، ‌اندک‌اندک برج یانقین اهمیت پیشین خود را ازدست داد و شهرتش رو به افول گذاشت. ضمن‌این که پیدایش امکانات جدید و پیشرفته ارتباطی، ‌نظیر تلفن، استفاده از برج را توجیه نا پذیر می‌ساخت. با‌این حال، هنوز چیزی از اعتبار و اهمیت برج کاسته نشده و افزون بر‌این که از سال ۱۳۷۷ به عنوان قدیمی ترین بنای مربوط به تشکیلات آتش‌نشانی کشور، درفهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، ‌سال گذشته آتش پاد دوم ” امیر کاردوست “، مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی و خدمات‌ایمنی تبریز پیشنهادی مطرح کرد مبنی بر‌این که چون تبریز اولین شهر برخوردار از آتش‌نشانی بوده و برج یانقین قدیمی ترین سمبل آتش‌نشانی در‌ایران محسوب می‌شود، شایسته است همزمان با مراسم گرامیداشت یکصدمین سال تأسیس شهرداری در تبریز، ‌برج یانقین که هم اکنون بخشی از وسایل، تجهیزات و ماشین آلات آن نیز درمحل اداره آموزش سازمان آتش‌نشانی تبریز موجود است و درمناسبت‌های مختلف مورد بازدید مسافران و سایر علاقه مندان قرارمی گیرد، به موزه آتش‌نشانی کشور تبدیل شود.

آتش‌نشانی تبریز، تا سال ۱۳۷۱ به صورت واحد و اداره‌ای وابسته به شهرداری، زیر نظر بلدیه سابق و شهرداری بعدی انجام وظیفه کرد. اما درسال ۱۳۷۱ اساسنامه تشکیل آن به صورت سازمانی مستقل، به تصویب وزارت کشور رسید و از آن زمان تاکنون به صورت نهادی مستقل با شرح وظایف مشخص، ‌مشغول فعالیت است.

سوابق  وضرورتهای تاسیس تشکیل آتش نشانی

شهرهایی چون لندن ، توکیو ، نیویورک ، شیکاگو ، بالتیمور ، هامبورگ ، سانفرانسیسکو هنوز خاطره حریقهای و حشت آور خود را از یاد نبرده اند . حریقهایی که هر یک از این شهرها را در معرض انهدام و نابودی کامل قرار داد و هنوز پس از گذشت سالها به عنوان یک فاجعه بزرگ از آن یاد می شود .

پس از آتش سوزی لندن ، زندانهای انگلیس مدتها مملو از بدهکارانی بود که تمام دارائی خود را در این حریق از دست داده ورشکست شده بودند و شاید تنها راه حلی که به نظر می‌رسید ابداع بیمه آتش سوزی بود .

بدین ترتیب خسارت ناشی از حریقهای احتمالی بین گروه کثیری تقسیم شده و در نتیجه از ورشکست شدن افراد جلوگیری می شد . اقدام به تاسیس بیمه آتش سوزی به مفهوم امروزی برای نخستین بار در ۳ دسامبر ۱۵۹۱ در شهر هامبورگ آلمان صورت گرفت این موسسه صندوق آتش سوزی هامبورگ نام داشت .

در انگلستان بعد از حریق بزرگ لندن ، شرکتهای بیمه به شکلهای مختلف درخصوص پیشگیری و اطفاء حریق شروع به فعالیت کردند . حریقهای بعدی شرکتهای بیمه را در معرض خطر قرار داد  بهمین دلیل در سال ۱۸۳۳ در لندن از ادغام واحدهای آتش نشانی چند شرکت بیمه سازمان واحدی بنام بنگاه ماشینهای آتش نشانی اندن تاسیس شد . این موسسه ۸۰ نفر آتش نشان  تمام وقت در ختیار داشت که در ۱۳ ایستگاه آتش نشانی خدمت می کردند و در همین سالها نخستین تلمبه های بخار آتش نشانی اختراع  شد .

آنچه باید در مورد آتش سوزی بدانید

در آتش‌سوزی‌، سریع‌ و دقیق‌ فکر کردن‌ حیاتی‌ است‌. آتش‌ به‌ سرعت‌ گسترش‌ پیدا می‌کند. بنابراین‌ اولین‌ اولویت‌ شما، آگاه‌ کردن‌ افراد در معرض‌ خطر است‌. اگر در داخل‌ ساختمان‌ هستید، نزدیک‌ترین‌ آژیر حریق‌ را فعال‌ کنید. همچنین‌ باید فوراً به‌ خدمات‌ اورژانس‌ اطلاع‌ دهید، اما اگر این‌ کار، خروج‌ شما را از محل‌ به‌ تأخیر می‌اندازد، امنیت‌ خود را به‌ خطر نیندازید. افرادی‌ که‌ در آتش‌ گیر افتاده‌اند، به‌ سرعت‌ دچار هراس‌ می‌شوند. شما به‌ عنوان‌ ارایه‌کننده‌ کمک‌های‌ اولیه‌، می‌توانید با آرام‌ کردن‌ افرادی‌ که‌ رفتارشان‌ احتمالاً ترس‌ و دلهره‌ را در دیگران‌ تشدید می‌کند، از میزان‌ هراس‌ بکاهید. افراد را برای‌ ترک‌ محل‌، تشویق‌ و کمک‌ کنید. هرگز برای‌ برداشتن‌ لوازم‌ شخصی‌، مجدداً به‌ ساختمان‌ در حال‌ سوختن‌ وارد نشوید و یا خروج‌ خود را به‌ تأخیر نیندازید. تنها موقعی‌ می‌توانید وارد ساختمان‌ شوید که‌ یک‌ آتش‌نشان‌ راه‌ را برای‌ این‌ کار باز کرده‌ باشد.

هشدار!

تحت‌ هیچ‌ شرایطی‌ از آسانسور استفاده‌ نکنید.
پس‌ از ورود به‌ محل‌ حریق‌ یا اشتعال‌، یک‌ لحظه‌ صبر کنید، محل‌ را زیر نظر گرفته‌ و فکر کنید و به‌ سرعت‌ وارد صحنه‌ نشوید. امکان‌ دارد مواد قابل‌ اشتعال‌ یا انفجار (مثل‌ گاز یا دودهای‌ سمی‌) یا خطر برق‌ گرفتگی‌ وجود داشته‌ باشد. یک‌ آتش‌سوزی‌ جزیی‌ می‌تواند در عرض‌ چند دقیقه‌ گسترش‌ یافته‌، تبدیل‌ به‌ یک‌ حریق‌ جدی‌ شود. اگر خطری‌ شما را تهدید می‌کند، تا رسیدن‌ خدمات‌ اورژانس‌ منتظر بمانید.
هرگز اقدام‌ به‌ خاموش‌ کردن‌ آتش‌ نکنید مگر آنکه‌ پیش‌ از آن‌ به‌ خدمات‌ اورژانس‌ اطلاع‌ داده‌ باشید و مطمئن‌ باشید که‌ خود را در معرض‌ خطر قرار نمی‌دهید.

مباحث‌ زیر را هم‌ ببینید:

سوختگی‌ راه‌های‌ تنفسی‌ ، استنشاق‌ گاز ، سوختگی‌ شدید و سوختگی‌ با آب‌ جوش‌ .

نحوه‌ برخورد با آتش‌سوزی‌

برای‌ شروع‌ و ادامه‌ پیدا کردن‌ حریق‌ ۳ چیز باید وجود داشته‌ باشد: جرقه‌ آتش‌ (یک‌ جرقه‌ الکتریکی‌ یا شعله‌)؛ یک‌ منبع‌ سوخت‌ (بنزین‌، چوب‌ یا پارچه‌)؛ و اکسیژن‌ (هوا). برای‌ شکستن‌ این‌ «مثلث‌ حریق‌» باید یکی‌ از این‌ اجزا را حذف‌ کنید. به‌ عنوان‌ مثال‌:
سوییچ‌ ماشین‌ را خاموش‌ کنید و یا شیر سوخت‌ را در ماشین‌های‌ دیزلی‌ بزرگ‌ خارج‌ کنید.
تمام‌ مواد سوختنی‌ را که‌ می‌توانند به‌ عنوان‌ منبع‌ سوخت‌ برای‌ آتش‌ عمل‌ کنند (مثل‌ کاغذ و مقوا) از مسیر آتش‌ دور کنید.
درها را به‌ روی‌ آتش‌ ببندید تا منبع‌ اکسیژن‌ آن‌ قطع‌ شود.
شعله‌های‌ آتش‌ را با استفاده‌ از پتو یا سایر مواد غیرقابل‌ نفوذ، خفه‌ کرده‌، مانع‌ رسیدن‌ اکسیژن‌ به‌ آن‌ شوید.

ترک‌ ساختمان‌ در حال‌ سوختن‌

هنگامی‌ که‌ آتش‌ را در یک‌ ساختمان‌ مشاهده‌ می‌کنید یا به‌ آن‌ مشکوک‌ می‌شوید، نزدیک‌ترین‌ آژیر حریق‌ را فعال‌ کنید. سعی‌ کنید بدون‌ آنکه‌ خود را در معرض‌ خطر قرار دهید، به‌ افراد کمک‌ کنید تا ساختمان‌ را ترک‌ کنند. درها را پشت‌ سر خود ببندید تا از گسترش‌ آتش‌ جلوگیری‌ شود. به‌ دنبال‌ راه‌های‌ خروج‌ از آتش‌ و محل‌هایی‌ برای‌ تجمع‌ بگردید. شما باید قبلاً عملیات‌ تخلیه‌ را در محل‌ کار خود فرا گرفته‌ باشید. وقتی‌ با ساختمان‌های‌ دیگری‌ مواجه‌ می‌شوید، نشانه‌های‌ مربوط‌ به‌ راه‌های‌ گریز اضطراری‌ را دنبال‌ کنید و دستورات‌ (روی‌ آنها) را انجام‌ دهید.

کمک‌ به‌ گریز از ساختمان‌ در حال‌ سوختن‌: افراد را تشویق‌ کنید که‌ خونسرد اما سریع‌، ساختمان‌ را از طریق‌ نزدیک‌ترین‌ خروجی‌ امن‌ ترک‌ کنند. اگر مجبور به‌ استفاده‌ از راه‌پله‌ هستید، مطمئن‌ شوید که‌ کسی‌ عجله‌ نخواهد کرد و خطر سقوط‌ وجود ندارد.

آتش‌ گرفتن‌ لباس‌

همیشه‌ الگوی‌ زیر را طی‌ کنید: توقف‌، انداختن‌ روی‌ زمین‌ و چرخاندن‌. در صورت‌ امکان‌ قبل‌ از اقدام‌ به‌ چرخاندن‌ مصدوم‌، وی‌ را در یک‌ پارچه‌ کلفت‌ بپیچید.
از وحشت‌زده‌ شدن‌، دویدن‌ یا بیرون‌ رفتن‌ مصدوم‌ جلوگیری‌ کنید. هرگونه‌ حرکت‌ یا باد، مانند بادبزن‌ به‌ شعله‌ها دامن‌ می‌زند.
مصدوم‌ را به‌ زمین‌ بیندازید.
در صورت‌ امکان‌، با یک‌ کت‌، پرده‌، پتو (غیر از انواع‌ نایلونی‌ یا گشادبافت‌)، فرش‌ یا سایر پارچه‌های‌ کلفت‌، مصدوم‌ را محکم‌ بپیچید.
مصدوم‌ را روی‌ زمین‌ بچرخانید تا شعله‌ها خفه‌ شوند.
اگر آب‌ یا مایع‌ غیرقابل‌ اشتعال‌ دیگری‌ در دسترس‌ است‌، مصدوم‌ را طوری‌ روی‌ زمین‌ بخوابانید که‌ بخش‌ در حال‌ سوختن‌ در بالا قرار گیرد و ناحیه‌ سوختگی‌ را با مایع‌ خنک‌ کنید.

هشدار!

هرگز از مواد قابل‌ اشتعال‌ برای‌ خفه‌ کردن‌ شعله‌ استفاده‌ نکنید.
اگر لباس‌ خودتان‌ آتش‌ گرفت‌ و نیروی‌ کمکی‌ در صحنه‌ حاضر نبود، با پیچاندن‌ محکمِ پارچه‌ مناسب‌ به‌ دور خود و چرخیدن‌ روی‌ زمین‌، آتش‌ را خاموش‌ کنید.

دود و گاز

آتش‌سوزی‌ در فضای‌ بسته‌، جو خطرناکی‌ ایجاد می‌کند که‌ اکسیژن‌ کمی‌ دارد و ممکن‌ است‌ با مونوکسید کربن‌ و گازهای‌ سمی‌ آلوده‌ شده‌ باشد. هرگز وارد ساختمانی‌ که‌ در حال‌ سوختن‌ یا پر از گاز است‌ نشوید و هرگز دری‌ را که‌ به‌ محل‌ آتش‌سوزی‌ ختم‌ می‌شود، باز نکنید. این‌ کارها را به‌ گروه‌ خدمات‌ اورژانس‌ واگذار کنید.

اجتناب‌ از دود و گاز در صورتی‌ که‌ در داخل‌ ساختمان‌ در حال‌ سوختن‌ هستید، اقداماتی‌ برای‌ اجتناب‌ از استنشاق‌ دود و گازهای‌ مضر انجام‌ دهید. فضای‌ باز زیر در را مسدود کنید و نزدیک‌ به‌ کف‌ اتاق‌ قرار بگیرید تا با دود کمتری‌ مواجه‌ شوید.

آنچه‌ از عهده‌ شما برمی‌آید

اگر در یک‌ ساختمان‌ در حال‌ سوختن‌ گیر افتادید، به‌ یک‌ اتاق‌ پنجره‌دار پناه‌ برده‌، در را ببندید. اگر مجبور هستید از یک‌ اتاق‌ پر از دود عبور کنید، در حالت‌ نشسته‌ حرکت‌ کنید: هوا در سطوح‌ پایین‌ و نزدیک‌ کف‌، صاف‌تر است‌.
اگر مجبور به‌ فرار از پنجره‌ هستید، ابتدا پاهای‌ خود را خارج‌ کنید؛ سپس‌ (با گرفتن‌ لبه‌ پنجره‌) به‌ اندازه‌ طول‌ دست‌هایتان‌ به‌ زمین‌ نزدیک‌ شده‌، بعد بپرید.

به خواندن ادامه دهید...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *